ISAZISO SOMBUSO
IMIYALO EQALENE NEENGHONGHOYILO ZABASEBENZI BOMBUSO
Lapha kwaziswa bona iKomitjhana yezabaSebenzi bomBuso ngaphasi kwesigaba 11 somThetho weKomitjhana yezabaSebenzi bomBuso ka-1997 (umThetho wenomboro 46 ka-1997), esifundwa ngokukhambisana nesigaba 196 (f) (ii) somThethosisekelo weRiphabhligi yeSewula Afrika ka-1996 (umThetho wenomboro 108 ka-1996), yenze imiYalo ebekwe lapha kuTjhejuli 1.
USihlalo
Komitjhana yezabaSebenzi bomBuso
A. IINHLATHULULO
Kilekambiso, ngaphandle kwalokha ubujamo nabuveza ngenye indlela-
umThethosisekelo kutjho umThethosisekelo weRiphabhligi yeSewula Afrika ka-1996 (umThetho wenomboro 108 ka-1996);
amalanga kutjho amalanga wokusebenza;
abathatha isiqunto kutjho abantu obuhlathululwe esigatjaneni 1 somThetho wezabaSebenzi boMbuso ka-1994;
isinghonghoyilo kutjho ukunganeliswa mayelana nesenzo esisemthethweni namkha ukutjhiywa ngaphandle okwenziwe mqatjhi okuthinta kumbi umsebenzi osetjhebiswaneni lokuqatjha, kungafaki okuthiwa kuqotha okungasi semthethweni;
ihloko yomnyango kutjho ophethe isikhundla okukhulunywe ngaye emaTjhejulini 1,2 no-3 womThetho wezabaSebenzi bomBuso ka-1994, namkha umuntu omjaphethe esikhundleneso;
umThetho wezabaSebenzi bomBuso kutjho umThetho wezabaSebenzi bomBuso ka-1994 (isiMemezelo senomboro 103 saka-1994);
ihlangano yezabasebenzi eyaziwako kutjho zoke iinhlangano zabasebenzi ezifakwe emKhandlwini wokuKhambelanisa nokuKhulumisana wabaSebenzi bomBuso kanye nenye nenye ihlangano yezabasebenzi enamalungelo weenhlangano emnyangweni othileko;
ukurarulula; kutjho ukurarulula isinghonghoyilo bekwaneliseke umsebenzi owoniweko;
umjameli kutjho umsebenzi osebenza nowoniweko, umjameli namkha isiphathiswa sehlangano yezabasebenzi eyaziwako;
B. UMNQOPHO NOKUSEBENZA
Umnqopho walekambiso yokunghonghoyila kuragelisa phambili itjhebiswano elihle lemsebenzini kanye nokulungisa iinghonghoyilo embusweni ngokufezakalisa iminqopho eqakatheke khulu ekilekambiso okunginasi-
a ukusebenzisa isigaba 196 4 f ii somThethosisekelo esinikela iKomitjhana amandla wokuphenya iinghonghoyilo zabasebenzi embusweni ezithinta izenzo zangokomthetho namkha ukutjhiywa ngaphandle kwazo, begodu kuphakanyiswe iimpengu ezifaneleko;
b ukusebenzisa isigaba 11 somThetho weKomitjhana yezabaSebenzi bomBuso ka-1997 umThetho wenomboro 46 ka-1997 onikela iKomitjhana amandla bona yenze imiyalo eqalene neenghonghoyilo;
c kuphuhlisa-
i ukutjhejwa kweenghonghoyilo burhaba, ngendlela engathathi hlangothi nenokulingana;
iii ukurarululwa kweenghonghoyilo zomuntu ngamunye ezingeni eliphasi khulu lomnyango.
C. UKUPHATHWA KWESINGHONGHOYILO
Isinghonghoyilo kufanele sirarululwe ngokukghoneka okukhulu mqatjhi begodu sirarululelwe khulukhulu endaweni lapho senzeke khona.
Umqatjhi kufanele aqinisekise bonyana isinghonghoyilo sitjhejwa ngendlela elungileko, engathathi hlangothi nenganyuliko, begodu imithethokambiso yobulungiswa bemvelo iyalandelwa.
Ikambiso kufanele kube ngileyo erhelebha nekghonakalisa umqatjhi nomsebenzi ukulungisa ukunganeliswa.
Akunamsebenzi ozakukhutjhwa inyumbazana namkha abandlululwe bunqopha namkha ingasi bunqopha ngebanga lokufaka isinghonghoyilo.
Nayikuthi isenzo sokukhalima sithathelwa umsebenzi, ukusetjenziswa kwalekambiso msebenzi ukulungisa enye nenye indaba ekhambelana nesenzo sokukhalima angeze yajamisa ikambiso yokukhalima.
Isinghonghoyilo kufanele senziwe ngomtlolo begodu zoke iinqunto ezithathwa ngesikhathi sekambiso zenziwe ngomtlolo.
Umsebenzi angarhelejwa mjameli.
D. UKUKHAMBISANA NAMAQINTELO
Ekubekeni ukukhambisana namaqintelo wesikhathi, lokhu kufanele kubalwe ngokungafaki ilanga lokuthoma nokufaka ilanga lokugcina.
Abathintekako kufanele bakhambisane namaqintelo wesikhathi abekwe kilekambiso, ngaphandle kwalokha bobabili nabavumelana ngokuwakhulisa.
Isinghonghoyilo kufanele sifakwe kumqatjhi kungakapheli amalanga ama-90 ukusuka ngelanga umsebenzi azi ngalo ngegadango langokomthetho namkha ukutjhiywa kwalo ngaphandle, okumthinta kumbi.
Umsebenzi angafuna bonyana isinghonghoyilo sakhe sidluliselwe eKomitjhaneni kungakapheli amalanga ali-10 ngemva kokuthola isiqunto sabathatha isiqunto.
E. UKUNIKELWA KWELWAZI
Umqatjhi kufanele anikele ngelwazi elifaneleko elifuneka bona umsebenzi enze namkha alendelele isinghonghoyilo, nayikuthi liyafuneka.
Ukunikelwa kwelwazi elinjalo kuyame emaqintelweni abekwe mthetho.
Umsebenzi kufanele anikele ngelwazi mayelana nobujamo besinghonghoyilo neragelo phambili elenziweko mayelana nelanga lokutjhejwa kokugcina kwaso.
Umqatjhi kufanele anikele umsebenzi ikhophi yeforomo lesinghonghoyilo ngemva kwezinga elinye nelinye labalawuli abaqalene nesinghonghoyilo.
F. AMAGADANGO WOMNYANGO WOKUTJHEJA ISINGHONGHOYILO
Umsebenzi angafaka isinghonghoyilo kumsebenzi okhonjiweko ukukghonakalisa ukurarululwa kwesinghonghoyilo ngemnyangweni.
Iforomo elibekiweko elitholakala esiNgezelelweni A kufanele lisetjenziswe lokha nakwenziwa isinghonghoyilo.
Umsebenzi okhonjiweko kufanele akhulumisane nezakhiwo ezifaneleko zabalawuli bomnyango ukulinga ukurarulula umraro.
Isinghonghoyilo singararululwa nginanyana ngimuphi umuntu ngaphakathi kwezakhiwo ezifaneleko zabalawuli ezinegunya lokwenza njalo.
Umsebenzi owoniweko uzakwaziswa msebenzi okhonjiweko ngobujamo neragelo phambili elenziweko ekurarululweni kwesinghonghoyilo.
Nayikuthi isinghonghoyilo sirarululwa bekwaneliswe umsebenzi owoniweko isiqinisekiso salokho sizakutlolwa phasi, msebenzi okhonjiweko.
Nayikuthi isinghonghoyilo asirarululeki, abathatha isiqunto kufanele bazise umsebenzi owoniweko ngendlela efaneleko.
Umnyango (kufaka abathatha isiqunto) banamalanga ama-30 wokuqalana nesinghonghoyilo. Isikhathi singakhuliswa ngokuvumelana kwabathintekako ngomtlolo.
Nayikuthi ngemva kobana umsebenzi owoniweko aziswa ngomphumela wesinghonghoyilo begodu akaneliswa a kufanele azise abathatha isiqunto ngomtlolo kungakapheli amalanga ali-10;
b abathatha isiqunto kufanele ngokuya kwesigaba 35 1 somThetho wezabaSebenzi bomBuso ka-1994, badlulisele isinghonghoyilo nemitlolo efaneleko eKomitjhaneni yezabaSebenzi bomBuso ezakwenza isiphakamiso kungakapheli amalanga amahlanu ngemva kokwaziswa msebenzi owoniweko.
Nayikuthi isinghonghoyilo sibumba ikambiso yezabasebenzi engathathwa njengakalungi njengombana ihlathululwe emThethweni weTjhebiswano lezabaSebenzi ka-1995, umsebenzi angazisa abathatha isiqunto ngomtlolo bonyana ufisa ukusebenzisa iindlela zokurarululwa kwemiraro ezitholakala emthethwenisisekelo womKhandlu wokuKhambelanisa nokuKhulumisana wabaSebenzi bomBuso namkha umkhandlu wekoro ofaneleko (lapho kukghonakalako) begodu neKomitjhana yezabaSebenzi bomBuso kufanele ingasatjheji isinghonghoyileso.
Nayikuthi kunokwehluleka ngehlangothini lomnyango lokuphendula isinghonghoyilo kungakapheli isikhathi okukhulunywe ngaso emThethweni F8, isiphathiswa esoniweko singenza isinghonghoyilo saso a bunqopha eKomitjhaneni; namkha b ebujameni bobungaphathwa kuhle emsebenzini, emKhandlwini wokuKhambelanisa nokuKhulumisana wabaSebenzi bomBuso namkha emkhandlwini wekoro ofaneleko kenye nenye ekhona kilezi ngokuya kwekambiso yawo yokurarulula imiraro.
G. UKUDLULISELWA EKOMITJHANENI
Nasele iKomitjhana ithole ilwazi kabathatha isiqunto, kufanele kuthi kungakapheli amalanga ama-30 itjheje isinghonghoyilo esinjalo begodu yazise abalawuli abathatha isiqunto, ngesiphakamiso sayo namabanga wesiqunto sayo ngomtlolo.
Ekufumaneni isiphakamiso seKomitjhana, abathatha isiqunto kufanela kuthi kungakapheli amalanga amahlanu, bazise umsebenzi neKomitjhana ngesiqunto sabo ngomtlolo.
H. IINGHONGHOYILO ZEENHLOKO ZEMINYANGO YOMBUSO
Nayikuthi ihloko yomnyango inesinghonghoyilo ebujameni a behloko yomnyango wesitjhaba, ingaletha isinghonghoyilo kuMongameli;
namkha b behloko yomnyango wephrovinsi ingaletha isinghonghoyilo kuNdunakulu ofaneleko.
UMongameli namkha uNdunakulu unamalanga ama-30 wokutjheja isinghonghoyilo. Isikhathi singakhuliswa ngokuvumelana.
ImiYalo F9 no-10 izakufundwa namatjhuguluko afunwa bujamo, isebenza kizo zoke iinghonghoyilo zeenhloko zeminyango.
I. UKUTJHEJWA KUHLE NGOKUHLOLA
Ihloko yomnyango kufanele iqinisekise bonyana ukurarululwa kwesinghonghoyilo kutjhejwa kuhle ngokugcinwa kwamarekhodi wesibalo seenghonghoyilo ezirarululwe ukuthoma ekuthomeni konyaka kanye nokubika eKomitjhaneni njalo eenyangeni ezisithandathu.
IKomitjhana kufanele ibike ngokuphathwa kweenghonghoyilo kanye nangokusebenza kwekambiso yeenghonghoyilo kanye ngonyaka ePalamende begodu namayelana nemisebenzi yayo ePhrovinsini esiBethamthethweni saleyo Phrovinsi.
J. EZINYE IINKAMBISO
Lokha isinghonghoyilo nasenziwa ngokuya kwalekambiso, umsebenzi owoniweko kufanele aveze bonyana ingabe kghani usebenzisa enye na ikambiso.
K. AMANYE AMAGADANGO WETJHUGULUKO
Isinghonghoyilo esifakwe ngaphambi kokwaziswa kwemiThetho yesiKhatjhana, okutjho bonyana ngaphambi komhlaka 1 Julayi 1999, sizakutjhejwa besiqedwe kungathi imiThetjhwana yezabaSebenzi bomBuso ayikasulwa.
Isinghonghoyilo esenziwa ngaphambi kokwaziswa kwalemiyalo yeenghonghoyilo, kufanele sitjhejwe besiphethwe ngokuya kwemiThetho yesiKhatjhana yeeNghonghoyilo eyaziswe kuGazede yomBuso yenomboro 20231 ka-1999.
L. ILANGA LOKUTHOMA UKUSEBENZA
Ilanga lokuthoma ukusebenza kwalemiYalo kuyame eenjamisweni zomThetho K, 19 Septemba 2003.
IsiNgezelelo A
SIBAWA BONA UFUNDE NGOKUYELELA IMIYALO ELANDELAKO NGAPHAMBI KOKUZALISA IFOROMO
Iforomeli kufanele lisetjenziswe ukwenza isinghonghoyilo (kungafaki ukuqothwa emsebenzini okungasi kuhle) lokha nawungakaneliswa sisenzo sangokomthetho namkha kutjhiywa ngaphandle begodu bewungakghoni ukurarulula umraro ngokusebenzisa ikulumiswano engakahlelwa.
Kufanele ufake isinghonghoyilo kungakapheli amalanga ama-90 ukusuka ngelanga owazi ngalo ngesenzo sangokomthetho namkha ukutjhiya ngaphandle okukuthinte kumbi.
Ungarhelejwa namkha ujanyelwe ngosebenza naye namkha mjameli namkha siphathiswa esibuya enyonyaneni yabasebenzi eyaziwako.
Kuqakathekile ukuzalisa loke ilwazi ngokunembako. Lokha nakuzaliswa iforomo, kufanele linikelwe umsebenzi okhonjiweko okhambisa kuhle iinghonghoyilo esikhungweni sakho. Umnyango uzakunamathisela iforomeli emitlolweni yesinghonghoyilo begodu lizakusetjenziswa kiwo woke amagadango wekambiso yokunghonghoyila.
Kwelinye nelinye igadango lapho umuntu osesakhiweni esifaneleko sabalawuli alinga ukurarulula isinghonghoyilo, omunye nomunye othintekako uzakuzalisa iforomo elifaneleko. Uzakunikelwa ithuba lokuphendula kwelinye nelinye igadango nombono omunye nomunye.
Ekupheleni kwegadango elinye nelinye lekambiso yokunghonghoyila, umnyango uzakukunikela ikhophi yeforomo elizalisiweko.
Nasele isinghonghoyilo sirarululiwe, akusatlhogeki bonyana uzalise loke iforomo. IPhiko lokuPhathwa kwabaSebenzi lomnyango wakho lizakufayila iforomo. Lizakusetjenziselwa ukubika iimbalobalo eKomitjhaneni yezabaSebenzi bomBuso.
Kufanele uzalise iiNgcenye A no-B zeforomeli begodu ulinikele umsebenzi okhonjiweko okhambisa kuhle iinghonghoyilo esikhungweni sakho. Umsebenzi uzalitlikitla ebhlogweni elingaphasi kweNgcenye B yeforomo ukutjengisa bonyana isinghonghoyilo sifunyenwe. Qinisekisa bonyana uthola ikhophi yeforomo lapho ukufunyanwa kwesinghonghoyilo sakho kuvunywa khona.
INgcenye C yeforomo lesinghonghoyilo izakuzaliswa mqatjhi nawe ngesikhathi samagadango ahlukeneko lapho imizamo izakwenziwa ukurarulula isinghonghoyilo.
INGCENYE A: ILWAZI NGAWE
Kufanele izaliswe msebenzi owoniweko:
Umnyango oqatjhwe kiwo: .
IPhiko: ...
Isikhundla: ..
Ilanga owazi ngalo isenzo sangokomthetho namkha ukutjhiywa ngaphandle: ..
Iinomboro zokuthintana: Inomboro yomtato:
Inomboro yefeksi: ...
Igama lomjameli (lapho kufaneleko): ..
Iinomboro zokuthintana zomjameli: Inomboro yomtato: ..
Inomboro yefeksi:
Igama lehlangano yabasebenzi (lapho kufaneleko):
Iinomboro zokuthintana zenyonyana: Inomboro yomtato:
Inomboro yefeksi: ..
INGCENYE B: IMINININGWANA YESINGHONGHOYILO
Kufanele izaliswe msebenzi owoniweko:
Woniwe ngani (Nayikuthi isikhala esingenzasi asikaneli, zalisa amaphepha wokungezelela):
Ngiyiphi intatha oyihlongozako : LITLIKITLWE:
Umsebenzi Ilanga
Ukutholwa kweforomo lesinghonghoyilo kuyavunywa begodu ikhophi inikelwa umsebenzi owoniweko
UMSEBENZI OKHONJIWEKO ILANGA
Igama:
Isikhundla:
INGCENYE C: AMAZINGA WOKURARULULWA KWEENGHONGHOYILO
AMANOTHI:
Ihlangotheli leforomo linikela ngamazinga ahlukeneko wegunya wokulinga ukurarulula umbango. Kodwana, akunamazinga abekiweko wokurarulula isinghonghoyilo. Ngokuya kobujamo, ikhasi linye namkha amanengi ngenzasi kufanele azaliswe.
Nayikuthi isinghonghoyilo angeze sararululwa ezingeni lehloko yomnyango, kufanele silethwe kwabagunyazwe ukuthatha isiqunto (ikhasi elingaphasi elikhuluma ngabagunyazwe ukuthatha isiqunto kufanele lizaliswe).
Isinghonghoyilo kufanele sitjhejwe ngiwo woke amazinga akhona (kufaka abagunyazwe ukuthatha isiqunto) kungakapheli isikhathi esimalanga ama-30, ngaphandle kwalokha nasingangezelelwa ngokuvumelana nomsebenzi owoniweko.
IZINGA: UMSEBENZI OKHONJIWEKO
Kufanele izaliswe msebenzi okhonjiweko:
Igama: ..
Ukukhonjwa: ...
Inomboro yomtato: .
Inomboro yefeksi: ...
Ingabe kghani isinghonghoyilo sararululwa Iye . Awa ..
Nayikuthi iye, nikela imininingwana yesivumelwano (nayikuthi isikhala esingenzasi asikaneli faka amanye amakhasi wokungezelela)
ITLIKITLO: ...
UMSEBENZI OKHONJIWEKO ILANGA
Izaliswa msebenzi
Ingabe kghani isinghonghoyilo sararululwa Iye . Awa
Ingabe kukhona ongakutjho
ITLIKITLO: ..
UMSEBENZI ILANGA
IZINGA: ABATHATHA ISIQUNTO
Izaliswa ngabathatha isiqunto
Isiqunto mayelana nesinghonghoyilo namabanga wesiqunto esithethweko (nayikuthi isikhala esingenzasi asikaneli faka amanye amakhasi wokungezelela)
ITLIKITLO: .
ABATHATHA ISIQUNTO ILANGA
Kufanele izaliswe msebenzi owoniweko
Ingabe kghani isinghonghoyilo sararululwa Iye Awa .
Nayikuthi awa, hlathulula bonyana kungebangalani ungakaneliswa nagadesi:
ITLIKITLO: ...
UMSEBENZI ILANGA
Ingabe kghani ufuna isinghonghoyilo sidluliselwe eKomitjhaneni yezabaSebenzi bomBuso Iye Awa ..
